Hannah Hondema over sedentair gedrag en een hoognodige gedragsverandering

Arts in opleiding tot bedrijfsarts Hannah Hondema: “Sedentair gedrag is een groot probleem, juist ook onder bedrijfsartsen zelf.”

Zitten is een groot en zwaar onderschat probleem in onze maatschappij. We beseffen vaak niet hoe groot de gezondheidsrisico’s zijn, noch hoeveel uur we zittend of hangend doorbrengen, op het werk én in onze vrije tijd. 

Arts in opleiding tot bedrijfsarts Hannah Hondema deed onderzoek naar sedentair gedrag binnen haar eigen beroepsgroep en werd verrast door de resultaten. Bedrijfsartsen, die zelf adviseren over gezond gedrag, zitten gemiddeld meer dan 11,5 uur per werkdag en ruim 7 uur op vrije dagen! Daarmee lopen ze zelf verhoogd risico op hart- en vaatziekten en vroegtijdige sterfte. Hondema onderzocht de omvang en risico’s van dit sedentair gedrag en biedt praktische tips om dat te doorbreken – binnen iedere beroepsgroep.

Hannah, waarom heb je juist dit onderwerp onderzocht?

“Ik wilde voor mijn scriptie in mijn opleiding tot bedrijfsarts een onderwerp kiezen dat zowel relevant is voor de beroepsgroep als maatschappelijk urgent. De invloed van leefstijl op gezondheid is evident: we weten hoe bewegen, voeding en slaap onze vitaliteit bepalen. Maar we vergeten vaak dat wij als bedrijfsartsen zelf onderdeel zijn van dat systeem. Ook onze manier van werken is de afgelopen decennia steeds zittender geworden. Ik wilde weten hoeveel wij zélf eigenlijk zitten en wat dat betekent voor onze gezondheid.”

Wat wordt precies onder ‘sedentair gedrag’ gerekend?

“Sedentair gedrag is alle wakkere tijd waarin je zit of ligt met een zeer laag energieverbruik – onder 1,5 MET, een maat voor energieverbruik. Dat gaat dus verder dan alleen werktijd! Het omvat ook reizen, tv-kijken, eten, lezen of achter een scherm zitten. In de praktijk betekent het alle tijd waarin we niet staan of bewegen. Slapen uitgezonderd.

Wanneer je dat gaat optellen, zeker wanneer je een grotendeels zittend beroep hebt, kun je vrij snel aan een aanzienlijk aantal uren per dag komen. En realiseer je daarbij dan dat sedentair gedrag boven de 9 uur per dag een duidelijk verhoogd risico geeft! Tot 7 uur per dag is acceptabel en daartussen is een grijs gebied.”

Welke echte gezondheidsrisico’s levert sedentair gedrag dan op?

“De gezondheidsrisico’s zijn aanzienlijk en veel ernstiger dan de meeste mensen denken. Mensen weten wel dat te weinig bewegen kan leiden tot rugklachten, stijfheid of overgewicht, maar ze weten vaak niet welke ernstige risico’s het verder veroorzaakt.  

Langdurig sedentair gedrag wordt geassocieerd met een verhoogd risico op vroegtijdig overlijden, hart- en vaatziekten, bepaalde typen kanker én depressieve en angstklachten. In de literatuur zie je dat de kans op overlijden door alle oorzaken (all-cause mortality) duidelijk toeneemt boven de 8 à 9 uur zitten per dag. De doorbloeding vermindert zelfs al na 20 minuten merkbaar en er kan structurele schade aan het cardiovasculaire systeem ontstaan.”

Wat laten jouw eigen onderzoeksresultaten zien binnen de beroepsgroep van bedrijfsartsen?

“Uit mijn onderzoek blijkt dat bedrijfsartsen met gemiddeld ruim 11,5 uur zitten per werkdag behoren tot de meest zittende beroepsgroepen! Vergelijkbaar met werknemers in de ICT- en financiële sector. Dat betekent dus dat we zelf een verhoogd gezondheidsrisico lopen. En dat is extra relevant, omdat we als professionals juist een voorbeeldrol hebben richting werknemers en werkgevers!”

Kun je het verhoogde risico compenseren door meer te sporten in de vrije tijd?

“Helaas niet zomaar. De negatieve effecten van langdurig zitten verdwijnen pas als iemand wekelijks minstens 7 uur intensief sport. Dat haalt vrijwel niemand. Bewegen is uiteraard gezond, maar het compenseert niet volledig voor langdurige inactiviteit gedurende de rest van de dag. De boodschap moet dus niet alleen zijn ‘Je moet meer sporten’, maar ‘Zit minder en beweeg vaker tussendoor’.”

Wat kun je doen om sedentair gedrag te doorbreken?

“Het helpt om te beginnen al om je zittijd in kaart te brengen. Te weten hoeveel tijd je werkelijk fysiek inactief doorbrengt en daar bewust onderbrekingen in te bouwen. Zelfs het regelmatig wisselen van houding levert al gezondheidswinst op. Het gaat niet om fanatiek sporten, maar om het voorkomen van langdurige inactiviteit. En daar zijn gedurende de dag heel veel mogelijkheden voor.

Een paar voorbeelden:

• – Sta elk half uur even op of doe een paar squats achter je bureau
• – Loop naar een collega in plaats van te mailen
• – Neem telefoongesprekken staand of wandelend aan
• – Wissel zittend en staand werken af met een verstelbaar bureau
• – Plan loopmomenten tussen consulten of vergaderingen
• – Maak lunchwandelen tot een vast onderdeel van de dag

Dat zijn kleine veranderingen waarmee je al veel kunt bereiken. Maar: het kost wel tijd om dat nieuwe gedrag aan te wennen. De eerste weken moet je jezelf eraan herinneren, maar na zes weken is het nieuwe gedrag vaak al ingesleten.”

Wat kunnen organisaties hierin doen?

“Een omgeving die beweging faciliteert maakt gedragsverandering veel eenvoudiger. Denk aan werkomgevingen waar lopen vanzelfsprekend is, bijvoorbeeld doordat vergaderruimtes verspreid liggen en bewust afwisselend worden ingepland, of waar wandelend overleg wordt gestimuleerd. Daarnaast kan beleid gericht zijn op actieve werkvormen, zoals staand overleg, bewegingspauzes of het beschikbaar stellen van sta- of fietsbureaus.

Leidinggevenden spelen hierin een sleutelrol: als zij letterlijk opstaan en zichtbaar ander gedrag vertonen en aanmoedigen, wordt dat de norm. Zo ken ik ook een organisatie die een beloningssysteem heeft ingesteld. Wie het meest bewegend vergadert of wandelend consulten doet, krijgt een gezonde lunch aangeboden. Dat is een leuke stimulans voor het team.” 

Wat levert dat organisaties concreet op?

“Gezondere medewerkers, minder ziekteverzuim en lagere zorgkosten. De maatschappelijke kosten van hart- en vaatziekten en andere leefstijlgerelateerde aandoeningen lopen de komende jaren alleen maar op. Investeren in vitaliteit is dus niet alleen een morele maar ook een economische noodzaak.”

Wat heb je persoonlijk veranderd sinds je dit onderzoek deed?

“Ik ben mijn eigen gedrag kritisch gaan bekijken. Tegenwoordig voer ik telefoongesprekken wandelend, wissel ik zittend, staand en fietsend werken op de deskbike af en doe ik af en toe wat squats tussendoor. Ook buiten werktijd kom ik weer vaker in beweging en heb ik sporten die ik vroeger graag deed weer opgepakt.

En ik ga tegenwoordig vaker in gesprek over dit onderwerp. Met mijn collega’s en klanten, maar ook op verjaardagen. Want er zijn ontzettend veel mensen die zich niet bewust zijn van hun gedrag en de gevolgen daarvan. Alleen door sedentair gedrag bespreekbaar te maken, kunnen we het daadwerkelijk terugdringen.”

Verder lezen?

Lees het volledige onderzoek van Hannah hier: https://www.tbv-online.nl/content/uploads/sites/18/2025/10/Hannah-Hondeman-sedentair-gedrag.pdf

Lees het artikel dat over het onderzoek verschenen is in TBV 2026-1 hier: https://www.tbv-online.nl/magazine-artikelen/sedentair-gedrag-bij-bedrijfsartsen/

---

Meer weten over de dienstverlening van Occure?

Wil je meer weten over Occure? Neem dan contact op via info@occure.nl of 076-5083508. Natuurlijk denken we graag mee over de beste aanpak van sedentair gedrag binnen jouw organisatie.