ANIOS Ritesh Dhanpat over werken in Suriname en Nederland

ANIOS Ritesh Dhanpat: “Preventie was al vroeg een rode draad in mijn werk, zowel in Suriname als in Nederland.”

Ritesh Dhanpat vervolgde zijn carrière als huisarts en onderzoeker uit Suriname in Nederland, waar hij nu werkzaam is als arts in de bedrijfsgeneeskunde. Die overstap bevalt hem uitstekend en bracht hem ook een uniek perspectief op twee zeer verschillende zorgsystemen. 

In dit interview vertelt Ritesh over de gezondheidszorg in Suriname, de grote verschillen in de arts-patiëntrelatie en de compleet andere invulling van bedrijfsgeneeskunde in beide landen. Wellicht inspireert Ritesh met zijn ervaringen andere Surinaamse artsen die dezelfde stap overwegen. Het zou een waardevolle bijdrage kunnen zijn aan het artsentekort in Nederland en het artsenoverschot in delen van Suriname!

Ritesh, wat is je achtergrond in Suriname?

“Ik ben ruim dertien jaar huisarts geweest in Suriname en was daarnaast actief betrokken bij onderzoek en beleid van de gezondheidszorg, als onderdirecteur van Volksgezondheid in Suriname. Preventie was al vroeg een rode draad in mijn werk: mensen helpen om problemen vóór te zijn in plaats van zorg pas te leveren wanneer het al misgaat. 

Bij het ministerie van Volksgezondheid heb ik me onder andere beziggehouden met het opzetten van een nationaal model voor de preventie en behandeling van cardiovasculaire aandoeningen en risicofactoren. Daarnaast heb ik ook mogen meedenken over het ontwikkelen van het patiëntenportaal, met de mogelijkheid dit ook in te zetten als een preventieve screening app voor personen in Suriname. 

Een combinatie van professionele en persoonlijke factoren maakte dat ik de overstap naar Nederland ben gaan overwegen. Professioneel gezien zag ik weinig mogelijkheden om me verder te ontwikkelen dan ik al had gedaan. En ook voor mijn kinderen zag ik meer toekomstperspectief in Nederland.”

Hoe verliep die overstap?

“Heel goed, al is het wel een intensief traject. Je moet je diploma’s en bijbehorende documenten laten waarmerken, legaliseren, opsturen, waarna je drie toetsen moet afleggen: twee computertoetsen (basiskennis [VGT] en klinische kennis [DKK]) en één praktijktoets met rollenspelsituaties [DKV]. Omdat ik al jaren praktijkervaring had ging het me gelukkig goed af, maar het hele proces nam ruim een jaar in beslag.

Het vraagt geduld, doorzettingsvermogen en financiële planning om vervolgens een baan en woning te vinden. Buiten de Randstad bleken de kansen groter te liggen, dus ik woon nu met veel plezier met mijn gezin in Bergen op Zoom en ik werk voor Occure in de omgeving Zeeland. 

Het vakgebied van bedrijfsgeneeskunde was totaal nieuw voor mij, maar ik zie veel raakvlakken met mijn eerdere werk in Suriname. Die ervaring neem ik dagelijks mee.” 

Hoe zou je de Surinaamse gezondheidszorg omschrijven?

“Het Surinaamse systeem is heel toegankelijk, misschien zelfs iets té toegankelijk. Zodra iemand verzekerd is, kan de patiënt onbeperkt gebruikmaken van de huisartsenzorg. Ook geneesmiddelen worden royaal vergoed, zelfs middelen die je hier bij de drogist koopt, zoals paracetamol, hoestdrank of vitamines. Dat creëert een cultuur van ‘alles is en moet beschikbaar zijn en alles mag’.

Voor de huisartsen is de situatie lastiger. Zij ontvangen maandelijks een laag vast abonnementsbedrag per ingeschreven patiënt, ongeacht hoe vaak hij gebruik maakt van de diensten. Tegelijkertijd is er een overschot aan huisartsen, waardoor patiënten eenvoudig kunnen overstappen. Het gevolg is dat patiënten vaak ‘shoppen’: als een arts iets medisch geïndiceerd niet wil voorschrijven, gaan ze naar een andere. 

Hierdoor ontstaat in de eerste lijn overconsumptie van zorg, zoals onnodige labtesten, frequente consulten, verwijzingen naar tweede lijn en medicatiegebruik waar geen medische reden voor bestaat. Maar de tweede lijn heeft juist soms onvoldoende capaciteit voor patiënten die écht zorg nodig hebben. De ziekenhuizen kampen juist vaak met tekorten aan belangrijke materialen, apparatuur of medicatie.”

Is de arts-patiëntrelatie in de praktijk ook anders dan hier?

“Zeker. In Suriname verwacht de patiënt vaak dat hij bepaalt wat hij krijgt. Het is veel minder gebruikelijk dat een arts uitlegt waarom iets níet nodig is, want dan loopt hij het risico dat de patiënt overstapt naar een andere arts. Daardoor is het moeilijker om rationele zorg te leveren.

Daar komt bij dat er ook weinig tijd is om stil te staan bij gezondheid. In Suriname is de financiële druk hoog. Veel mensen hebben meerdere banen om rond te komen. Er is weinig ruimte voor gesprekken over preventie of herstel. Of over mentale belasting, ook een onderwerp waar weinig tot geen aandacht voor is.” 

Bestaat bedrijfsgeneeskunde in Suriname?

“Niet zoals in Nederland. Wat men daar ‘bedrijfsarts’ noemt, is meestal gewoon een huisarts die in dienst is van een bedrijf en reguliere huisartsendiensten verleent. Er is weinig onderscheid tussen zorg voor de medische klacht en begeleiding bij verzuim. Dat leidt vaak tot belangenconflicten: vertegenwoordigt de arts het bedrijf of de werknemer? Preventieprogramma’s, analyse van verzuimcijfers of beleidsadvies bestaan eigenlijk niet.”

Hoe ervaar je de bedrijfsgeneeskunde in Nederland?

“Het vak is hier inhoudelijk breed. En als bedrijfsarts sta je aan de advieskant. Dus je behandelt niet maar begeleidt, analyseert, denkt mee over beleid en preventie. Mijn achtergrond als onderzoeker én mijn liefde voor preventie sluiten daar goed op aan. 

Bij verzuimanalyse duik ik bijvoorbeeld opnieuw in cijfers, net zoals ik dat eerder deed bij preventieve gezondheidsprogramma’s. Zo kun je voorspellen waar beleid toe leidt en wanneer een omslag zichtbaar wordt. Dat vraagt tijd, trends stoppen niet van vandaag op morgen, maar het effect is wel voorspelbaar en meetbaar. Juist dat analytische en preventieve aspect maakt het werk voor mij zo interessant.”

In Nederland zien we veel verzuim door psychische klachten. Hoe is dat in Suriname?

“Mentale zorg staat in Suriname nog in de taboesfeer. Er zijn natuurlijk wel mentale problemen, maar door de sociale druk en economische situatie worden mensen bovenal aangespoord om gewoon maar door te gaan. Dat is heel anders in Nederland, waar veel ruimte is voor begeleiding en herstel. 

Opvallend is dat de Surinaamse mentaliteit van maar doorgaan vaak ook werkt. Zo heb ik in dertien jaar in Suriname nauwelijks gecompliceerde rouwprocessen gezien die lang duurden, ondanks dat mensen na een paar weken rust weer geacht worden mee te draaien en bij te dragen aan het normale leven.

Dat doorgaan en ook wel móeten doorgaan, ook om de maandelijkse lasten te kunnen betalen, is normaal in Suriname. Maar het brengt wel weer andere problemen met zich mee. Zo is er weinig tijd om gezond te koken, fastfood is een groot probleem. En omdat mensen veel werken, vaak meerdere banen naast elkaar hebben, is er weinig tijd voor thuis. Kinderen krijgen minder aandacht en kunnen op allerlei vlakken een achterstand oplopen.” 

Wat kunnen Nederland en Suriname van elkaar leren?

“Nederland zou de zorg iets laagdrempeliger kunnen maken. De route naar de huisarts is hier soms ingewikkeld: eerst telefonische triage, dan een praktijkassistent of praktijkondersteuner en pas dan de huisarts. In die tussentijd kunnen klachten verergeren. Een systeem met meer basisartsen zou de druk op huisartsen kunnen verlichten en patiënten eerder een consult met een arts kunnen bieden. 

Suriname zou andersom zeker wat kunnen leren van de duidelijke rolafbakening tussen huisarts en bedrijfsarts en de rationele zorg in Nederland. Net als van de duidelijke standaarden, digitalisering, preventieprogramma’s en professionele onafhankelijkheid. Maar vooral van het beter in balans brengen van zorggebruik: minder overconsumptie in de eerste lijn en meer ruimte voor de tweede lijn. Hervorming van het huisartsensysteem speelt daarin een sleutelrol.”

Wat wil je meegeven aan Surinaamse artsen die een overstap naar Nederland overwegen?

“Als je nieuwsgierig bent naar nieuwe mogelijkheden, carrièregroei en stabiliteit voor je gezin, dan is Nederland een reële en haalbare optie. Het proces is intensief, maar de ruimte om je verder te ontwikkelen, professioneel en persoonlijk, is groot. En de ervaring die je meebrengt als Surinaamse arts is hier heel waardevol, juist omdat je gewend bent breed te denken, flexibel te werken en sterk te analyseren.

Ik denk dat het voor veel Surinaamse artsen een interessante stap zou zijn, maar dat het onbekende en duur van het proces ze afschrikt. Ik help collega’s graag wanneer ze meer willen weten!”

---

Meer weten over de overstap die Ritesh Dhanpat maakte?

Ritesh staat open voor contact met collega’s die eenzelfde overstap overwegen. Je kunt hem bereiken via r.dhanpat@occure.nl.

Wil je meer weten over Occure? Neem dan contact op via info@occure.nl of 076-5083508.