Longarts n.p. en bedrijfsarts i.o. Christof Majoor over longklachten op de werkvloer

Van astma tot verkeerde ademhaling door stress: klachten zijn vaak niet te voorkomen maar wel te beïnvloeden

Longklachten komen regelmatig voor op de werkvloer en hebben een directe impact op inzetbaarheid en verzuim. Ze worden bovendien vaak pas zichtbaar als iemand uitvalt. Veel van deze klachten zijn niet volledig te voorkomen, maar wel te beïnvloeden – mits je ze op tijd herkent. Christof Majoor is bedrijfsarts i.o. bij Occure. Zijn kennis uit de longgeneeskunde is uiteraard van toegevoegde waarde in de spreekkamer en op de werkvloer. Christof over verzuim, herstel en preventie bij longklachten.

Christof, welke longklachten kom je het meest tegen in jouw spreekkamer?

“Je ziet eigenlijk drie groepen heel duidelijk terugkomen. De eerste is astma en COPD. Soms is dat werkgerelateerd, bijvoorbeeld door blootstelling aan stoffen. Soms waren de klachten al aanwezig en zijn ze een belemmerende factor bij het werk, dat ook een verergerende factor kan zijn.

Daarnaast zie je een groep met post covid-klachten. Dat is inmiddels minder dan een paar jaar geleden, maar er is nog steeds een groep mensen die langdurig klachten houdt. En er zijn ook mensen die eerder wel weer aan het werk zijn gegaan maar uiteindelijk toch weer uitvallen, omdat ze niet werkelijk duurzaam hersteld zijn. Ze hebben dan bijvoorbeeld al hun energie ingezet voor werk maar moeten op privégebied nog steeds veel inleveren. Dat breekt uiteindelijk weer op.

En wat vaak niet als zodanig herkend wordt, niet door de huisarts maar ook niet door de medewerker zelf, is de groep met ademhalingsproblemen door stress. Vaak zijn dat problemen die relatief eenvoudig op te lossen zijn door het aanleren van een andere ademhalingstechniek. Maar daarvoor moeten ze eerst de juiste diagnose krijgen.”

Waarom zijn ademhalingsproblemen door stress zo lastig te herkennen?

“Ze lijken vaak op andere klachten. Zo had ik een patiënt die dacht dat ze long covid had. Het paste ook in het plaatje: ze had benauwdheidsklachten, was moe. Maar tijdens een videoconsult zag ik hoe ze ademde. Dat zat niet in de longen, maar in de ademhaling zelf. Ik heb haar toen geadviseerd om daar hulp voor te zoeken. En binnen zes weken was ze eigenlijk zo goed als hersteld. Dat is best snel, als je kijkt naar hoe lang ze al klachten had.

Dat laat zien hoe belangrijk het is om goed te differentiëren. Niet alles wat als longklacht voelt, is ook daadwerkelijk een longprobleem. Ook als bedrijfsarts hebben we een signalerende functie. Bij deze cliënt heb ik dit samen met de huisarts opgepakt en haar verwezen naar ademtherapie.

Dus je moet elke keer weer opnieuw kijken: wat speelt hier? Waar komt het vandaan? Dat vraagt wat meer tijd en aandacht, maar uiteindelijk helpt het om sneller tot de juiste aanpak en een goed herstel te komen.”

Wat is voor jou een goed herstel en wat betekent dat voor een duurzame re-integratie?

“Herstel verloopt eigenlijk nooit volgens een vast patroon. Wanneer iemand bijvoorbeeld een stukje longfunctie mist, of welke andere klacht ook heeft, kun je zeggen: je kunt niet meer wat je vroeger kon. Maar dat is maar één kant van het verhaal. De andere kant is: wat kun je nog wel? Daar ga je samen naar kijken. Misschien kun je niet meer in hetzelfde tempo werken, maar wel in een aangepast tempo. Dan wordt het concreet: wat is haalbaar, hoe bouw je dat op en waar ligt de grens?

Goed herstel vraagt ook om acceptatie. Dat iemand erkent: dit is waar ik nu sta. En van daaruit ga je verder opbouwen. Als bedrijfsarts begeleid je daarin. Je helpt iemand aanvoelen wat mogelijk is en bewaakt dat het herstel niet ten koste gaat van de belastbaarheid.

Daarbij speelt uitleg een belangrijke rol. Als iemand beter begrijpt wat er in het lichaam gebeurt, wordt het ook makkelijker om keuzes te maken in wat wel en niet kan. Dat helpt niet alleen bij herstel, maar ook bij het functioneren op het werk.

Binnen het team kunnen we daarin ook veel voor elkaar betekenen. Mijn achtergrond als longarts helpt bijvoorbeeld bij het duiden van longgerelateerde klachten, andere collega’s brengen expertise mee op andere vlakken. Samen kun je vaak scherper bepalen wat er speelt en wat iemand nodig heeft om duurzaam te herstellen.

Juist omdat herstel zo persoonlijk is, vraagt het maatwerk. Wat voor de één werkt, werkt niet per se voor de ander. En daar zit uiteindelijk de sleutel voor een duurzame re-integratie.”

Signaleer je op de werkvloer zelf situaties die tot longklachten kunnen leiden?

“Zeker. Een concreet voorbeeld: ik liep laatst in een bedrijf waar gewerkt werd met waterstralen. Dan zie je letterlijk aerosolen in de lucht hangen die gewoon worden ingeademd. Dat kan klachten geven, zeker als je daar dagelijks aan wordt blootgesteld.

Maar ook stof dat wordt weggeblazen kan schadelijk zijn, of er wordt gewerkt met bepaalde stoffen waar veel mensen gevoelig voor zijn.

Dat zijn oorzaken waar je iets mee kunt. Alleen wordt dat niet altijd meteen opgepakt, vaak gebeurt er pas iets als iemand klachten krijgt. Dan wordt het zichtbaar en dan komt het op de agenda. Terwijl je eigenlijk eerder zou willen kijken. Wat gebeurt hier op de werkvloer? Waar zitten mogelijke risico’s? Want als je dat eerder in beeld hebt, kun je ook eerder ingrijpen.”

Wat zou er volgens jou meer moeten gebeuren op het gebied van preventie?

“Preventie hoeft niet altijd groots of ingewikkeld te zijn. Soms gaat het om relatief simpele maatregelen: een mondkapje, een ander oplosmiddel gebruiken, betere ventilatie of afscherming. Dat kan al een groot verschil maken in blootstelling en daarmee in klachten.

En als je bijvoorbeeld kijkt naar astma: als je de prikkel vermindert of wegneemt, voorkom je dat klachten verergeren. Dat betekent minder medicatie, minder beperkingen en minder kans op uitval. Daarvoor moet je wel op tijd signaleren wat er speelt.

Verder is er natuurlijk ook veel winst te behalen met leefstijlvoorlichting. Maar in Nederland ligt dat gevoelig. Mensen ervaren het al snel als betuttelend als je daar iets van zegt. Het kan mensen die al gemotiveerd zijn wel net dat zetje geven dat ze nodig hebben om echt gezonder te gaan leven.

Er is dus nog veel mogelijk op het gebied van preventie. En daar zit de beïnvloedbaarheid: in tijdig signaleren en kleine, gerichte aanpassingen. Helaas gebeurt dat nog niet overal.”

Wat zou je werkgevers willen meegeven over longklachten?

“Doordat veel longklachten zich geleidelijk ontwikkelen zijn veel klachten te voorkomen of te beperken. Dat betekent dat als je eerder kijkt en eerder signalen oppikt, je vaak kunt bijsturen voordat het leidt tot uitval. En regelmatig zit die oplossing in iets relatief kleins.

Dus ik zou werkgevers willen meegeven meer ruimte te maken voor preventie. Voorkomen is uiteindelijk beter dan genezen en er is vaak meer mogelijk dan je denkt. Maar dat vraagt wel een bereidheid om eerder te kijken en preventieve maatregelen te nemen.”

---

Meer weten over Occure?

Wil je beter inzicht in gezondheidsrisico’s binnen jouw organisatie en eerder signaleren wat later tot verzuim leidt? Wij denken graag met je mee over passende begeleiding en preventie. Neem contact op met ons team via info@occure.nl of 076-5083508.